Bilen bilir yapay zekalar yaygınlaştığından beri eşsiz teknik içerikler oluşturma hevesim kaçtı. Burayı ileride çocuklarıma bırakabileceğim bir günlük olarak kullanıyorum. Bugün yazmak istediğim konu ise elektrikli şarj istasyonları hakkında.
Elektrikli araç serüvenimiz bundan tam 10 sene önce bir Tesla alarak 2015 yılında başladı o zamandan beri elektrikli araçlara ilgim gitgide arttı konu bu değil tabiki. 4 sene önce direnişime son verip bir otomobil ehliyeti sahibi oldum şanslı biri olduğum için ehliyetim ile beraber aracım zaten hazırdı. 3 sene boyunca lpgli station wagon bir araca bindikten sonra kendime bir Tesla edindim. Normal bir insanın kullandığından en az 3-4 kat daha fazla araba kullandığım için tasarruflu olması açısından elektrikli araba tercih ettim. hem düşük ötv hemde düşük yakıt maliyeti beni cezbetti. Yıllar sonra Alman Hans ile neredeyse aynı parayı verip aynı araca sahip olabiliyordum ve yaptım. Bakım masrafı olmaması da ekstra tabi.
Elektrikli arabaların avantajları olduğu gibi dezavantajlarıda var belki bunlardan detaylıca bahsederim başka bir zaman. Bugün konuşmak istediğim konu biraz daha farklı. Şarj istasyonları. Evet 2015 yılında neredeyse hiç olmayan ve 2023 yılında yerli ve milli aracımız TOGG ile birlikte ülkede başlayan elektrifikasyon atağı ile her köşe başında en az bir adet bulunan şarj istasyonları. Size ilginç bir bilgi daha vereyim tam zamanını bilmemekle beraber bundan 2-3 sene önceye kadar elektrik tedarikçisi olmadıkları için bu şarj istasyonu firmaları yasal olarak enerji birimi olan kWh üzerinden araç sahiplerini fiyatlandıramıyorlardı onun yerine süre bazlı tarifeler uyguluyorlardı. Bir istasyonun ortalama verebileceği güç ile 1 dakikada sağladığı enerjiyi hesaplayıp dakika bazlı müşteriyi faturalandırabiliyorlardı. Bir diğer husus ise eskiden elektrikli araçlarda ÖTV yoktu hatta 2019 yılına kadar MTV bile yoktu çünkü daha mevzuatı bile tam oturmamıştı zaten hiç bir firmada elektrikli araç getirip satmıyordu resmi olarak bütün araçlar grey market dediğimiz özel firmalar ya da şahıslar tarafından ithal edilmiş araçlardı. TOGG, Türkiye’de elektrikli araçların yaygınlaşması için bir devrim oldu. Fiyatı yüksek kalmaması için ÖTV’sinin düşük tutulması ve AB ile olan gümrük anlaşmaları sayesinde aynı özellikleri taşıyan bütün araçların ÖTV’sinin düşük kalması sayesinde bütün markalar tarafından elektrikli araçlar yığıldı Türkiye’ye. ÖTV dilimine girmenin bir şartı elektrik motor gücünün 160kW ve altı olması koşulu yüzünden bir çok firma araçlarının motorunun gücünü düşürdü ve düşük ÖTV dilimine soktu araçlarını. Bu yazıyı yazdığım tarih itibariyle Türkiye’de aylık bazda elektrikli araçların pazar payı %20. Tabi her güzel şeyin bir sonu olduğu gibi bu düşük vergili arabalarında bir sonu vardı nitekim 23 Temmuz 2025 tarihinde bir kanun değişikliğiyle en düşük %10 olan elektrikli araç matrahı %25’e çıkarıldı. En düşük içten yanmalı motora sahip araçların ÖTV’sinin %70 olduğunu düşünürsek hala avantajlı gibi gözüksede elektrikli araçların içten yanmalı araçlardan daha pahalı olması %10 dilimdeki araçların %25e çıkmasıyla makası bir hayli daralttı. Bu da elektrikli araç pazarında bir düşüş yaşanacağının habercisi.
İçten yanmalı motora sahip bir aracı benzinciye götürüp deposunu doldurup yola devam edebiliyoruz fakat elektrikli araçlarda nasıl oluyor bu iş? Burada önümüze bir kaç seçenek çıkıyor şanslıysak ve evimize bir şarj aleti bağlatabiliyorsak işimiz çok kolay. Hiç bir zaman bir yere gitmeden gece telefonmuzu şarja takar gibi arabamızı da şarja takabiliyoruz elektriğin gece ucuz olduğunuda göz önünde bulundurursak tasarruf bile edebiliyoruz bu durumdan oysa hiç bir benzi istasyonu gece müşteri yok diye gece gidersek bize iskonto yapmıyor. Müstakil bir evimiz varsa güneş panelleri vasıtasıyla arabamızın yakıtını bedavaya bile getirebiliriz (yüklü bir satın alma maliyeti ödedikten sonra tabiki). Yeni yönetmelikler gereğince yeni yapılan binaların otoparkları şarj üniteleri kullanmayı kolay kılacak şekilde dizayn ediliyor yani gelecek elektrikte diyebiliriz. Diyelimki müstakil bir evimiz yok bir apartmanda yaşıyoruz ve bu apartmanın atıyorum 5.katında yaşıyoruz ne yapabiliriz? Tabiki de 5.kattan uzatma kablosu sarkıtmayacağız. Bildiğiniz üzere elektrik hattı önce apartmana geliyor sonra sayaçlardan geçip dairelere ulaşıyor her dairenin kendi sayacı var ve ayda bir elektrik şirketi gelip sayacınızı okuyup yaptığınız tüketim kadar sizi faturalandırıyor yani dairenizden aşağı sayacınıza kadar giden hat hala size ait eğer mümkünse sayacınızdan kapınızın önüne bir bağlantı yapıp aracınızı oradan şarj edebilirsiniz tabi aracınızı bu bağlantıya yakın bir yerlere park edebiliyorsanız ve birinin sizin aracınızın kablolarını kesip çalıp götürmeyeceğinden eminseniz.
Evinizde şarj etmek için bir kaç opsiyonunuz var eğer eviniz 3 faz elektriği destekliyorsa 22kW’a kadar tek faz elektriği destekliyorsa 7kW’a kadar şarj edebilirsiniz. Eğer aracınızın bataryası 60kWh kapasiteye sahipse 7kW şarj ile bunu 8-9 saatte 22kW ile 2.5-3 saatte şarj edebilirsiniz. Hesap basit kaç kw güç alıyorsanız bataryanızın kapasitesini bu değere bölerseniz ne kadar sürede şarj edebileceğinizi bulabilirsiniz. Şunuda göz önünde bulundurmakta fayda var hiç bir zaman sıfıra sıfır varmış olmayacaksınız zaten evinize. Bir diğer husus ise piyasadaki çoğu araç 22kW yerine 11kW destekliyor sebebini sormayın çünkü teknik bir açıklaması yok tamamen firmaların tercihleri. Tesla 3 faz elektrik ile maksimum 11kW güç ile şarj olabilirken TOGG 22kW ile şarj imkanını mümkün kılıyor.
Peki evde şarj edecek imkanı olmayanlar ne yapıyorlar? Burada benim açık tavsiyem evinde veya iş yerinde şarj etme imkanı olmayanlar bence elektrikli araba almasalar daha rahat ederler. Ama hadi diyelim bir elektrikli aracımız var ve evde şarj edebilme imkanımız yok o zaman mecbur şarj istasyonlarını kullanacağız. İşte dananın kuyruğunun koptuğu yer burası yok yok bahsedeceğim şey kesinlikle şarj istasyonlarının yokluğu değil onlardan yeterince var şu an Türkiye genelinde 10 binin üzerinde şarj istasyonu var ki bu araçlar elektriğin olduğu her yerde yavaş bile olsa şarj edilebilir olduğu için yolda kalma ihtimaliniz çok zor. Şarj istasyonlarını konforsuz hale getiren bir kaç unsur var.
İstasyonların işletmeci sayısı
An itibariyle Türkiye’de 100’e yakın şarj istasyonu işletmecisi firma var. Kimisi lokal bazda sadece bir şehirde kimisi bir ilçede kimisi de tüm Türkiye’de hizmet veriyor. Bu firmaların ödeme yöntemlerinin bir standartı yok. Benzinci gibi aracı yaklaştırıp şarja takıp kredi kartıyla ödeme yapıp şarja başlayamıyorsunuz. Her bir işletmeci için bir uygulama indirip hepsine ayrı ayrı üye olup hepsine ayrı ayrı fatura adresi ödeme bilgisi girmeniz gerekiyor bir çoğu ödeme için aracı firmaları kullansada yine de kart bilgilerinizi ya bu aracı firma tutuyor ya da istasyon işletmecisi bu hem bir güvenlik açığı hem de kullanıcıyı yıldıran bir durum. Şu an bile telefonumda 20 ayrı firmanın uygulaması yüklü kimisini aylarca kullanmasam bile yüklü tutmak zorundayım çünkü günün birinde illaki lazım oluyor ve çoğunlukla uzun süre giriş yapmadığım için tekrar girmek için şifremi hatırlamam gerekiyor. Acilen devletin bu işe bir el atıp güzel bir regülasyonla bu işi çözmesi lazım. Kendi kafamdaki fikri söyleyeyim sonra sadece şikayet ediyorsun çözüm üretmiyorsun demeyin. Devlet bir uygulama geliştirir ve her elektrikli araç kullanıcısı bu uygulamaya üye olur. Fatura ve ödeme bilgilerini bu uygulamaya tek seferde girer. İstasyon firmalarına da bu uygulamayı ödeme yöntemi olarak ekleme zorunluluğu getirir ve biz bu uygulamayı kullanarak ödememizi gerçekleştiririz. Nitekim devlet tarafından geliştirilen halihazırda bütün firmaların bütün istasyonlarını harita ve liste bazlı gösteren bir uygulama mevcut ismi şarj@ (evet @ işareti ile :D).
Fiyatlardaki tutarsızlık
AC (yavaş şarj) fiyatları ortalama 7-9TL arasında seyrederken DC (hızlı şarj) fiyatlarında garip bir makas var fiyatlar 7 ve 15TL arasında gidip geliyor. Her ne kadar firmalar elektriği sabit bir fiyattan alsalarda operasyonel bazda maliyetleri değişebiliyor. Tüm Türkiye’ye hizmet veren bir şirketle sadece bir ilçeye hizmet veren bir şirketin maliyetleri tabiki aynı değil. Devlet çıksın sabit bir tavan fiyat belirlesin de demiyorum fakat kademeli olarak bir tavan fiyat belirleyebilir 3 tane istasyonu olan firmada kalkıp 15TL’den satmasın kilovatını elektriğin değil mi? Dediğim gibi serbest piyasada devletin fiyatlara müdahale etmesi fikrini savunmuyorum fakat bu kadar makas olmasını da normal karşılamıyorum. Fiyatlandırmadaki bir diğer saçmalık ise istasyonun gücüne göre fiyatının artıyor olması. Mesela x firması fiyatlandırma yaparken 180kW üzeri istasyonunda 15TL’den satıyorsa 180kW altındaki istasyonda 12TL’den satıyor elektriğin kilovatını. Türkiye’de satılan çoğu araç bu güce zaten çıkamıyor ne araç bunu mümkün kılıyor ne istasyon. Mümkün kılan araçlar bile 5 dakikadan fazla bu güçte kalamıyor zaten. Birde elektriği enerji bazlı faturalandırıyorsun zaten daha hızlı şarj olan araçtan niye daha fazla para alıyorsun ki yavaş olandan daha fazla alsan yine bir mantığı var yavaş olan araç daha çok istasyonu meşgul ettiği için potansiyel olarak daha az enerji satmış oluyorsun dünyanın en mantıksız şeyi.
%80’nin üstünü zorlayan kullanıcılar
Yapıları gereği lityum bataryalar dolmaya yaklaştıkça yavaşlar. Örnek olarak %80e şarj etmekle kalan %20’yi şarj etmek aşağı yukarı aynı süreyi alır. Yani siz %100’e şarj ederken o son %20’yi şarj etmek için harcadığınız vakitte sizi bekleyen kişilerden birinin işini görebilecek kadar şarj etmesini engellemiş oluyorsunuz. İnsanların genel talebi firmaların %80’den sonra şarjı kesip izin vermemesi fakat bence bu yanlış. Firmalar güce göre fiyatlandırma yapacağına %80’in üzerinde şarj edenlerde %10-15 civarı fazla ücret alsa hem ihtiyacı olmayan boşuna meşgul etmez hem de gerçekten ihtiyacı olanda parasını verip arabasını sonuna kadar doldurabilme imkanına sahip olmuş olur.
Şarj istasyonlarına park eden gereksizler
Bu dangalaklar için bir şey yazamama gerek yok. Sadece içten yanmalı araç sahiplerinden bahsetmiyorum elektrikli aracını istasyona park edip şarj etmeyen orayı park alanı gibi kullananlarda bu kategoriye dahildir. Umarım medeni bir toplum olma gerekliliğini yerine getirebiliriz yakın bir gelecekte. He bir de şu istasyonları
Kısaca
Her yeni teknoloji gibi elektrikli araç ekosistemide yavaş yavaş yerine oturuyor. Bu süreçte aksaklıklar olacaktır. Her zaman olduğu gibi hızlı adapte olan kazanır. Buraya kadar okuduysanız teşekkür ederim.